Trước việc Chính phủ ban hành Nghị định 133/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực, có hiệu lực từ ngày 25/5/2026, các hành vi vi phạm trong phát triển điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới đang được siết chặt với khung xử phạt từ cảnh cáo đến tối đa 100 triệu đồng. Quy định này tác động trực tiếp đến các cá nhân, hộ gia đình và tổ chức đang triển khai các hệ thống điện tự sản xuất, tự tiêu thụ, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà.
Tình huống thực tế: Lắp điện mặt trời nhưng không thông báo
Một hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 15 kW để tự sử dụng và có đấu nối với hệ thống điện quốc gia. Tuy nhiên, chủ hộ không thực hiện nghĩa vụ gửi thông báo phát triển nguồn điện theo quy định. Theo Nghị định 133/2026/NĐ-CP, hành vi này trước hết sẽ bị xử lý bằng hình thức cảnh cáo do thuộc cấp điện áp hạ áp.
Trường hợp sau khi bị xử phạt mà vẫn tiếp tục vi phạm trong vòng 10 ngày, mức xử phạt tiền sẽ được áp dụng. Cụ thể, với hệ thống có công suất đến 20 kW, mức phạt dao động từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng. Nếu công suất vượt trên 20 kW, mức phạt tăng lên từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng.
Vi phạm ở cấp điện áp cao hơn: Mức phạt tăng đáng kể
Trong trường hợp phát triển nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ ở cấp điện áp trung áp, mức xử phạt được nâng lên từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng. Các hành vi vi phạm bao gồm: không thực hiện thông báo theo quy định; lắp đặt nguồn điện khi chưa được cấp giấy chứng nhận đăng ký; không tuân thủ hoặc thực hiện không đầy đủ nội dung đã đăng ký; không điều chỉnh, bổ sung giấy chứng nhận khi có thay đổi.
Ngoài ra, các hành vi không phối hợp với đơn vị liên quan, cản trở quá trình phát triển điện mặt trời mái nhà; không hướng dẫn kỹ thuật lắp đặt, đấu nối; hoặc không tổ chức nghiệm thu theo quy định cũng thuộc nhóm bị xử phạt ở mức tương tự.
Sai phạm trong mua bán và vận hành điện: Không chỉ dừng ở thủ tục
Nghị định cũng quy định rõ các hành vi vi phạm trong quá trình vận hành và mua bán điện. Cụ thể, việc mua sản lượng điện dư không đúng đối tượng hoặc không đúng tỷ lệ; không chấp hành lệnh điều độ của cơ quan có thẩm quyền (trừ trường hợp gây mất an toàn); hoặc không trang bị hệ thống kết nối phục vụ giám sát, điều khiển… đều bị xử phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng.
Điều này cho thấy trách nhiệm không chỉ dừng lại ở giai đoạn lắp đặt mà còn kéo dài trong suốt quá trình vận hành hệ thống điện.
Vi phạm nghiêm trọng: Có thể bị phạt tới 100 triệu đồng
Đối với các hành vi có tính chất nghiêm trọng, mức xử phạt có thể lên tới 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng. Các trường hợp điển hình bao gồm: không thực hiện hoặc không hoàn thành việc tháo dỡ nhà máy điện gió, điện mặt trời theo thời hạn quy định; không tuân thủ đầy đủ các cam kết trong hoạt động khảo sát, đầu tư, xây dựng và vận hành dự án điện gió ngoài khơi.
Đây là nhóm vi phạm có ảnh hưởng lớn đến quy hoạch và an toàn hệ thống điện quốc gia.
Khung xử phạt rộng trong toàn ngành điện lực
Ngoài các quy định liên quan đến năng lượng tái tạo, Nghị định 133/2026/NĐ-CP còn thiết lập khung xử phạt đối với nhiều lĩnh vực khác trong ngành điện lực. Cụ thể, vi phạm trong hoạt động phát điện và truyền tải điện có thể bị phạt từ 20 triệu đồng đến 120 triệu đồng; vi phạm trong phân phối điện từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng.
Trong lĩnh vực mua bán điện, mức phạt đối với hoạt động bán buôn dao động từ 50 triệu đồng đến 180 triệu đồng, còn bán lẻ điện từ 10 triệu đồng đến 180 triệu đồng. Đáng chú ý, đơn vị bán lẻ điện vi phạm về giá hoặc ký kết hợp đồng không đúng điều kiện sẽ bị xử phạt từ 50 triệu đồng đến 60 triệu đồng; hành vi xuất, nhập khẩu điện trái phép có thể bị phạt từ 150 triệu đồng đến 180 triệu đồng.
Không chỉ vậy, hành vi trộm cắp điện có thể bị xử phạt tới 20 triệu đồng, trong khi vi phạm về an toàn sử dụng điện sinh hoạt có thể bị phạt đến 40 triệu đồng.
